Diz Protezi Sonrası Başarıda Kuadriseps Kas Gücü Neden Önemli?

Total diz protezi ameliyatı, ileri evre diz kireçlenmesinde ağrının azaltılması ve günlük yaşam fonksiyonlarının yeniden kazanılması için uygulanan etkili cerrahi tedavilerden biridir.

Ancak ameliyat sonrasında hastaların sonuçları her zaman birbirinin aynı değildir
.
Benzer yaşta, benzer nedenle ve başarılı bir diz protezi ameliyatı geçiren iki hastadan biri bir yıl sonra rahatlıkla yürüyebilir, merdiven çıkabilir ve sandalyeden kolayca kalkabilirken diğer hasta bu aktivitelerde daha fazla zorlanabilir.

Peki bu farkın nedeni ne olabilir?

Yeni çalışmalar, cevabın önemli bir bölümünün kas gücünde, özellikle de kuadriseps kasında olabileceğini gösteriyor.

Kuadriseps kası nedir?

Kuadriseps, uyluğun ön tarafında bulunan büyük kas grubudur.

Dizimizi düzleştirmemizi sağlar ancak görevi bununla sınırlı değildir. Yürüme, merdiven çıkma, oturduğumuz yerden ayağa kalkma ve dengemizi koruma gibi günlük yaşamda sürekli yaptığımız hareketlerde önemli rol oynar.

Bu nedenle diz ekleminin kendisi kadar, onu hareket ettiren kasların durumu da fonksiyon açısından önemlidir.

Diz protezi yapıldıktan sonra sorun bitmiyor mu?

Total diz protezinde hasarlanmış eklem yüzeyleri değiştirilir. Cerrahiyle ağrıya neden olan ileri derecede bozulmuş eklem yüzeylerinin yerine protez bileşenleri yerleştirilir.

Ancak cerrahi işlem kasların otomatik olarak güçlenmesini sağlamaz.

Özellikle uzun süredir diz ağrısı yaşayan kişiler ameliyattan önce daha az yürümüş, merdivenden kaçınmış ve günlük aktivitelerini azaltmış olabilir. Bunun sonucunda kuadriseps kasında güç kaybı gelişebilir.

Ameliyat sonrasında da kas gücünün geri kazanılması zaman alır.

Bu nedenle başarılı bir ameliyat, fonksiyonel iyileşmenin çok önemli bir parçasıdır; fakat rehabilitasyon süreci de bunun tamamlayıcısıdır.

Yeni çalışma ne gösteriyor?

Yakın zamanda yayımlanan bir çalışma, tek taraflı primer total diz protezi uygulanan hastalarda ameliyattan bir yıl sonraki fiziksel performansı etkileyen faktörleri araştırdı.

Araştırmacılar hastaların farklı günlük yaşam aktivitelerindeki performanslarını değerlendirdiler.

Sonuçta ilginç bir tablo ortaya çıktı.

Yürüme, merdiven kullanma ve oturup kalkma gibi farklı aktivitelerin performansını etkileyen faktörler tamamen aynı değildi.
Ancak önemli bir ortak nokta vardı:

Kuadriseps kas gücü.

Kuadriseps gücü, farklı fonksiyonel görevlerin önemli belirleyicilerinden biri olarak öne çıktı.

Bu bulgu aslında çok anlaşılır bir mesaj veriyor:

İyi çalışan bir diz protezinin yanında güçlü kaslara da ihtiyacımız var.

Kas miktarı mı, kas gücü mü?

Bu ayrım özellikle önemli.
Bir kişinin uyluğunun kalın olması veya görüntüleme yöntemlerinde belirli miktarda kas dokusunun bulunması, o kasın mutlaka yeterince güçlü olduğu anlamına gelmez.

Son dönemdeki araştırmalar kasın yalnız miktarına değil;
kas kuvvetine, kas kalitesine ve fonksiyonuna
da odaklanılması gerektiğini gösteriyor.

Dolayısıyla diz protezi sonrası rehabilitasyonun hedefi yalnız eklem hareket açıklığını artırmak değil, hastanın günlük yaşamda gerçekten kullanabileceği fonksiyonel kas gücünü yeniden kazandırmak olmalıdır.

Diz protezinden sonra kuadriseps neden zayıflayabilir?

Bunun birden fazla nedeni olabilir.

Hasta ameliyattan önce uzun süre ağrı nedeniyle bacağını yeterince kullanmamış olabilir. Ameliyat sonrası erken dönemde ağrı ve şişlik de kas aktivasyonunu azaltabilir.

Bunun yanında yaş, genel fiziksel kondisyon ve eşlik eden hastalıklar da kas gücünün geri kazanılma hızını etkileyebilir.
Bu nedenle rehabilitasyon programı her hastada aynı olmak zorunda değildir.

Ameliyattan önce kasları güçlendirmek faydalı olabilir mi?

Ameliyat öncesinde hastayı cerrahiye fiziksel olarak hazırlamaya yönelik programlar genellikle prerehabilitasyon olarak adlandırılır.

Mantık oldukça basittir:
Ameliyata daha iyi fiziksel kapasiteyle giren bir hastanın rehabilitasyon sürecine de daha avantajlı başlaması beklenebilir.
Ancak burada bilimsel açıdan önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.
Yeni çalışma, kuadriseps kas gücü ile bir yıl sonraki fonksiyon arasında ilişki gösteriyor.

Bu sonuç tek başına:
“Ameliyattan önce veya sonra kuadrisepsi güçlendirmek herkesin bir yıllık sonucunu kesin olarak iyileştirir.”
anlamına gelmez.
Bunu kesin olarak söylemek için belirli egzersiz programlarını karşılaştıran kontrollü müdahale çalışmalarına ihtiyaç vardır.

Diz protezi sonrası rehabilitasyon neden önemli?

Hastalar bazen ameliyatın ardından ağrının azalmasını tedavinin son hedefi olarak görebiliyor.

Oysa amaç yalnız ağrısız bir diz değildir.

Asıl hedef hastanın:
rahat yürüyebilmesi, merdiven kullanabilmesi, sandalyeden kalkabilmesi, günlük işlerini yapabilmesi ve mümkün olduğunca bağımsız bir yaşam sürdürebilmesidir.

Bunların önemli bir bölümü yeterli kas kuvveti gerektirir.

Bu nedenle fizik tedavi ve egzersiz programları diz protezi tedavisinin cerrahiden sonraki önemli parçalarından biridir.

Egzersizin türü ve yoğunluğu ise hastanın yaşı, kas gücü, denge durumu, ameliyat sonrası dönem ve diğer sağlık özelliklerine göre planlanmalıdır.

Sonuç: Protez kadar kasları da düşünmek gerekiyor

Total diz protezi ileri diz kireçlenmesinde çok başarılı sonuçlar sağlayabilen bir ameliyattır. Ancak başarılı cerrahi ile iyi fonksiyon tamamen aynı kavram değildir.

Yeni araştırmalar kuadriseps kas gücünün ameliyattan bir yıl sonraki yürüme ve günlük yaşam fonksiyonlarının önemli belirleyicilerinden biri olduğunu gösteriyor.

Bu nedenle diz protezi tedavisini yalnız ameliyat günüyle sınırlı düşünmemek gerekir.

Ameliyat öncesi hazırlık, uygun rehabilitasyon, düzenli egzersiz ve kas fonksiyonunun yeniden kazanılması tedavinin bütününün parçalarıdır.

Kısacası:
Protez eklemi değiştirir; güçlü kaslar ise o eklemi günlük yaşamda etkili biçimde kullanmamıza yardımcı olur.